Czy Spie otworzą dyskusję? Pytania o dawne miejscowości powiatu kolbuszowskiego

Przez lata administracyjna mapa powiatu kolbuszowskiego pozostawała praktycznie niezmienna. Nie pojawiały się nowe miejscowości, nie przywracano dawnych nazw, ani nie dochodziło do wyodrębniania historycznych osad jako samodzielnych jednostek.

Wystarczy jednak spojrzeć na sąsiednie powiaty, by zauważyć, że w ostatnich latach podobne zmiany wcale nie należały do rzadkości.

Sąsiednie powiaty

W powiecie tarnobrzeskim Buda Stalowska została odrębną miejscowością po funkcjonowaniu jako część Alfredówki.

Z kolei w powiecie mieleckim Zgórsko ponownie zostało wyodrębnione jako samodzielna wieś po okresie funkcjonowania w ramach Podborza.

Podobne zmiany miały miejsce również w powiecie stalowowolskim, gdzie status samodzielnych miejscowości odzyskały Ruda i Burdze.

Spie wracają do dyskusji

Na tym tle powiat kolbuszowski przez lata pozostawał bez zmian. Nie oznacza to jednak, że temat nie pojawiał się w lokalnych dyskusjach.

W ostatnim czasie mieszkańcy Spi, funkcjonujących obecnie jako część Wilczej Woli w gminie Dzikowiec, coraz częściej zwracają uwagę na możliwość wyodrębnienia miejscowości.

Spie nie są nową osadą. Ich historia sięga XVII wieku i związana jest z kolonizacją terenów dawnej Puszczy Sandomierskiej. Podobnie jak wiele miejscowości położonych nad Łęgiem, rozwijały się jako odrębny organizm osadniczy.

W późniejszym okresie funkcjonowała tam także filia parafialna oraz kościół, co świadczy o znaczeniu miejscowości dla lokalnej społeczności.

Dopiero późniejsze zmiany administracyjne sprawiły, że Spie zostały częścią Wilczej Woli.

Zwolennicy wyodrębnienia zwracają uwagę przede wszystkim na historyczną odrębność miejscowości oraz utrzymującą się lokalną tożsamość. Podkreślają, że nazwa „Spie” nadal funkcjonuje w codziennym języku mieszkańców i pozostaje naturalnym punktem odniesienia.

Brzezówka i nie tylko

Nie jest to jedyny taki przypadek w powiecie.

Kilka lat temu podobna dyskusja dotyczyła Brzezówki, obecnie funkcjonującej jako część Domatkowa. Autorzy petycji wskazywali wówczas na odrębną historię miejscowości, lokalną tożsamość oraz oddalenie od centrum Domatkowa.

Ostatecznie inicjatywa nie uzyskała wystarczającego poparcia. Powrót do tej historii pokazuje jednak, że pytania dotyczące statusu dawnych miejscowości pojawiały się w powiecie już wcześniej.

Podobnych miejsc można wskazać więcej. Wśród nich wymieniane są Poręby Wolskie związane z Wolą Raniżowską, Dąbrówka koło Cmolasu, Kłodziny przy Trzęsówce, Posuchy funkcjonujące przy Zielonce czy Osia Góra związana z Lipnicą.

Dawne wsie

W wielu przypadkach są to miejsca posiadające własną historię oraz nazwy funkcjonujące w świadomości mieszkańców od pokoleń.

Ich sytuacja wpisuje się w szerszą dyskusję dotyczącą podziału miejscowości w Polsce.

W okresie powojennym w wielu regionach kraju dochodziło do zmian administracyjnych polegających na łączeniu mniejszych miejscowości lub przekształcaniu dawnych wsi w części większych jednostek. Celem takich działań było między innymi uproszczenie podziałów administracyjnych.

Efekty tych decyzji są widoczne do dziś. W różnych częściach Polski funkcjonują bardzo odmienne rozwiązania. Można znaleźć miejscowości zachowujące samodzielny status mimo braku mieszkańców lub przy liczbie ludności wynoszącej jedną czy dwie osoby. Jednocześnie istnieją przysiółki i części miejscowości zamieszkiwane przez setki mieszkańców.

Pokazuje to, że status administracyjny nie zawsze odpowiada wielkości miejscowości ani jej znaczeniu w lokalnej przestrzeni społecznej.

Historyczne nazwy

W regionie przez lata utrwaliło się również przekonanie, że wieś i sołectwo oznaczają to samo. Tymczasem w wielu częściach Polski jedno sołectwo obejmuje kilka miejscowości. Oznacza to, że samodzielna wieś nie musi automatycznie oznaczać tworzenia odrębnych struktur.

Takie rozwiązanie bywa wskazywane jako możliwy model dla miejsc posiadających własną historię i odrębną tożsamość, ale funkcjonujących obecnie w ramach większych jednostek.

Pojawia się również kwestia praktyczna. W przypadku rozległych miejscowości mieszkańcy nadal często posługują się historycznymi nazwami poszczególnych części. W Wilczej Woli funkcjonują między innymi nazwy: Spie, Kijanki, Rębisze, Kolaniska, Zapole czy Majdańskie.

Dla mieszkańców pozostają one naturalnymi punktami odniesienia i pozwalają precyzyjniej określać konkretne miejsca.

Dyskusja dotycząca Spi może więc wykraczać poza jedną miejscowość. Może stać się początkiem szerszej rozmowy o tym, czy historyczne osady i dawne wsie w powiecie kolbuszowskim powinny pozostać wyłącznie nazwami funkcjonującymi w pamięci mieszkańców, czy też część z nich mogłaby ponownie znaleźć swoje miejsce na mapie.

Jakub Szypuła