Zamknij Menu
    • Pogoda w Kolbuszowej
    • Kursy walut
    • Redakcja
    • Reklama
    • Zamów jedzenie
    • Ogłoszenia
    • Polityka prywatności
    Facebook X (Twitter) Instagram YouTube Tik - prąd
    • Pogoda w Kolbuszowej
    • Kursy walut
    • Redakcja
    • Reklama
    • Zamów jedzenie
    • Ogłoszenia
    • Polityka prywatności
    Facebook X (Twitter) Instagram YouTube Tik - prąd
    Kolbuszowa Lokalnie
    • Wiadomości
      • Powiat Kolbuszowski
      • Kolbuszowa
      • Cmolas
      • Dzikowiec
      • Majdan Królewski
      • Niwiska
      • Raniżów
    • Sport
    • Na sygnale
    • Promocja
    • Sklepy „Orzech”
    • Daj znać
    Napisz do nas
    Kolbuszowa Lokalnie
    • Atmosfera - restauracja, przyjęcia, rozrywka.
    • Bank Spółdzielczy w Kolbuszowej
    • Promocje w sklepach „Orzech”
    • AniMisie - Wesoła Ekipa Animatorów
    • Google News portalu Kolbuszowa Lokalnie
    Dzikowiec

    Wildenthal, Ranischau i Sandlautern – niemieckie osadnictwo w powiecie kolbuszowskim

    Autor: Paweł Galek22 marca 2025
    Wildenthal, Ranischau i Sandlautern - niemieckie osadnictwo w powiecie kolbuszowskim
    Niemiecka kolonia Wildenthal (Nowy Dzikowiec). Widoczna główna ulica i zabudowania. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe

    Spis treści

    Toggle
    • Kolonizacja józefińska
    • Niemieckie osadnictwo
    • Kolonia Wildenthal
    • Życie codzienne osadników
    • Specyficzne budownictwo
    • Szkoła i religia
    • Polonizacja
    • Okres II wojny światowej
    • Dziedzictwo

    Mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że niemieckie osadnictwo stanowi istotny element historii powiatu kolbuszowskiego, w tym: Dzikowca, Raniżowa i Ostrów Tuszowskich. Ślady kolonizatorów z zachodu są nadal widoczne w regionie, a ich dziedzictwo jest badane.​

    Niemieckie osadnictwo na terenie dzisiejszego powiatu kolbuszowskiego miało swoje korzenie w „kolonizacji józefińskiej,” która była częścią szerszego procesu zasiedlania Galicji.

    Kolonizacja józefińska

    Reformy cesarza Józefa II, który dążył do zagospodarowania słabo zaludnionych obszarów, przyciągnęły do regionu tysiące osadników.

    Ich obecność odcisnęła trwały ślad w historii i kulturze powiatu kolbuszowskiego, a współczesne inicjatywy badawcze oraz muzealne pozwalają lepiej zrozumieć ich wkład w rozwój tego obszaru.

    W 1781 roku cesarz Józef II wydał patent osiedleńczy dla Galicji, który gwarantował kolonistom m.in. tolerancję religijną, domy mieszkalne, budynki gospodarcze, narzędzia rolnicze oraz czasową zwolnioną od podatków.

    Niemieckie osadnictwo

    W ciągu kilku lat do Galicji przybyło ponad 14 000 osadników, z których część osiedliła się na terenie dzisiejszego powiatu kolbuszowskiego

    Powstały tam kolonie niemieckie, takie jak Wildenthal (Nowy Dzikowiec), Ranischau (Raniżów) i Sandlautern (Ostrowy Tuszowskie).

    Osady zamieszkiwali ewangelicy i katolicy, którzy szybko zaczęli kształtować lokalny krajobraz kulturowy.

    Niemieckie osadnictwo w powiecie kolbuszowskim można odnaleźć nie tylko w architekturze i układzie dawnych osad, ale również w dokumentach.

    Kolonia Wildenthal

    Koloniści początkowo stanowili zamkniętą społeczność, a ich działalność gospodarcza obejmowała rolnictwo oraz rzemiosło.

    Charakterystycznym elementem architektury kolonistów były domy połączone z budynkami gospodarczymi. Sytuowano je szczytem do drogi, z małymi ogródkami przed wejściem.

    Jedną z niemieckich osad powstałych w wyniku kolonizacji była Wildenthal, założona w 1783 roku w pobliżu Dzikowca. Osadę zamieszkiwali koloniści katoliccy – w przeciwieństwie do innych pobliskich osad, gdzie osiedlali się także ewangelicy.

    Życie codzienne osadników

    Pierwsze wzmianki o Wildenthal pojawiają się w Metryce Józefińskiej z 1787 r. Zapisano tam, że „koloniści niemieccy osiedlili się na ziemiach pańskich. W 1786 r. osada liczyła 235 osób, wśród nich 41 rolników i 6 rzemieślników.

    Koloniści otrzymali na start domy mieszkalne, budynki gospodarcze oraz ziemię o łącznej powierzchni 507 morgów. Władze austriackie zapewniły im również narzędzia rolnicze, zwierzęta gospodarskie i materiały budowlane.

    Początkowo osadnicy żyli w zamkniętej społeczności, jednak z czasem coraz częściej wchodzili w związki małżeńskie z mieszkańcami okolicznych miejscowości.

    Specyficzne budownictwo

    Osadę Wildenthal zaplanowano w układzie rzędówki. Domy, które budowano w jednej linii, z frontem do drogi, połączone były ze stajniami i szopami.

    Przed domami znajdowały się ogrody kwiatowe i ławki. W każdą sobotę mieszkańcy sprzątali swoje podwórza oraz przyległe drogi.

    Budynki wznoszono z drewna i cegły, a ich dachy pokrywano słomą, gontem lub dachówką cementową. Domy posiadały kominy umieszczone na kalenicy, co ograniczało ryzyko pożarów.

    Wnętrza składały się z kilku pomieszczeń, w tym kuchni, izby gościnnej i sieni, w której znajdował się piec do wypieku chleba oraz miejsce na przechowywanie zapasów.

    Koloniści mieli obowiązek przestrzegania określonego porządku. Wszelkie odpady organiczne wykorzystywano do nawożenia pól, a gnojówkę odprowadzano do specjalnych zbiorników.

    Mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i rzemiosłem (głównie kowalstwem i stolarstwem).

    Szkoła i religia

    Na potrzeby kolonistów w Wildenthal wybudowano szkołę, która znajdowała się w centrum osady.

    Początkowo utrzymanie nauczyciela spoczywało na mieszkańcach, jednak od 1805 r. finansowało go państwo. Pierwszymi nauczycielami w Wildenthal byli Tomasz Jasiewicz i Jan Kotyrha.

    Co ciekawe, w przeciwieństwie do osad ewangelickich, w kolonii nie wybudowano oddzielnego kościoła. Mieszkańcy należeli do parafii rzymskokatolickiej w Dzikowcu, a ich duchową opiekę sprawował miejscowy proboszcz.

    Polonizacja

    W XIX wieku liczba osadników zaczęła stopniowo maleć. Przyczyny tego zjawiska były różnorodne: trudne warunki życia, emigracja zarobkowa, powroty do Niemiec oraz proces polonizacji.

    W spisach z końca XIX wieku można zauważyć zmiany w pisowni nazwisk. Przykładem jest nazwisko Hoppek, które przekształcono na Hopek, czy Schwakopf na Szwakop.

    Pod koniec XIX wieku Wildenthal liczyło 53 domy, zamieszkałe przez 349 osób. W latach 1802-1846 do osady przybywały kolejne niemieckie rodziny, często były to żony lub krewni żołnierzy austriackich stacjonujących w Galicji.

    Okres II wojny światowej

    W czasie niemieckiej okupacji w grudniu 1939 roku odbyły się spotkania w Dzikowcu Nowym i Raniżowie. Omawiano tam plany reaktywacji osadnictwa niemieckiego.

    Władze okupacyjne zleciły geodetom opracowanie map podziału gruntów. Miały powstać na nich gospodarstwa o powierzchni 10 hektarów przeznaczone dla zasłużonych Niemców.

    Dziedzictwo

    Dziś po niemieckiej kolonii w Nowym Dzikowcu nie pozostało wiele materialnych śladów.

    Niemniej jednak odegrała ona istotną rolę w rozwoju gospodarczym i społecznym gminy Dzikowiec, wprowadzając nowe metody uprawy ziemi i organizacji wsi. Ich wpływ można dostrzec w lokalnej architekturze oraz w niektórych nazwiskach mieszkańców, które przetrwały do dziś.

    Choć kolonia Wildenthal z czasem uległa asymilacji i jej mieszkańcy stali się częścią społeczności polskiej, pamięć o jej niemieckich korzeniach jest wciąż żywa w lokalnej historii.

    Współczesne rekonstrukcje, takie jak zagroda józefińska otwarta na terenie Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej, pozwalają zobaczyć, jak wyglądało codzienne życie osadników.

    historia dzikowiec
    Udostępnij. Facebook Twitter Skopiować link
    • Spółdzielnia Transportu Wiejskiego w Rzeszowie
    • Monika Ślęzak - Biuro Rachunkowe w Kolbuszowej.

    Zobacz także

    Zlot Motocyklowy „Motoalbert 2023” w Kolbuszowej [WIDEO, ZDJĘCIA]

    Przed nami Dzień Otwarty z Moto-Braćmi. Sprawdź, co się wydarzy

    Jutro kiermasze charytatywne dla Klary i Amelii

    Serca mocno zabiły dla Klary Bieleń i Amelii Michalskiej. Wyjątkowa akcja w Spiach

    Odwiedź "Wilcze Jarmarki" w Wilczej Woli w Wielką Sobotę i zrób zakupy na Wielkanoc

    W Wielką Sobotę odwiedź „Wilcze Jarmarki” w Wilczej Woli i zrób zakupy na święta

    Skomentuj

    This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

    Dołącz do naszej grupy
    Nasza Kolbuszowa
    Subskrybuj nasz YouTube
    https://youtu.be/e3g81j_bXG0?si=QrXiUi3ycX17CWIc
    Facebook X (Twitter) Instagram Pinterest
    • Pogoda w Kolbuszowej
    • Kursy walut
    • Redakcja
    • Reklama
    • Zamów jedzenie
    • Ogłoszenia
    • Polityka prywatności

    Wpisz powyżej i naciśnij Enter aby wyszukać. Naciśnij Esc aby anulować.